Thủy điện tích năng là gì là câu hỏi ngày càng được quan tâm khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời trong hệ thống điện tăng lên. Khác với thủy điện thông thường, thủy điện tích năng vận hành hai chiều: bơm nước lên hồ trên khi dư điện và xả nước phát điện khi nhu cầu cao. Bài viết trình bày khái niệm, nguyên lý, chức năng trong hệ thống điện và thông tin về dự án thủy điện tích năng Bác Ái tại Việt Nam.

Thuỷ điện tích năng là gì
Thuỷ điện tích năng là gì?

I. Thủy điện tích năng là gì?

– Khái niệm

Thủy điện tích năng là nhà máy có hai hồ chứa ở hai cao độ khác nhau, gọi là hồ trên và hồ dưới, nối với nhau qua đường ống áp lực và tổ máy. Nhà máy không tạo ra thêm năng lượng mà lưu trữ năng lượng dưới dạng thế năng của nước ở hồ trên. Vì vậy thủy điện tích năng thường được ví như một “bộ pin” quy mô lớn của hệ thống điện.

– Vì sao hệ thống điện cần thủy điện tích năng

Nhu cầu điện thay đổi theo giờ trong ngày, trong khi điện gió và điện mặt trời phụ thuộc thời tiết. Dự án Bác Ái (Khánh Hòa) với công suất 1.200 MW được kỳ vọng tạo thêm dư địa điều tiết cho hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng. Nhà máy tích năng giúp chuyển điện dư vào giờ thấp điểm sang giờ cao điểm. baomoi

Thuỷ điện tích năng 1
Thuỷ điện tích năng hoạt động dựa trên 4 nguyên lý.

II. Nguyên lý hoạt động của thủy điện tích năng

Thuỷ điện tích năng hoạt động dựa trên 4 nguyên lý như sau:

1. Chế độ phát điện

Vào giờ cao điểm, nước từ hồ trên được xả xuống hồ dưới qua đường ống áp lực và tổ máy, làm quay tua bin và máy phát để cấp điện lên lưới. Nguyên lý ở chế độ này tương tự một nhà máy thủy điện thông thường, như trình bày trong bài nhà máy thủy điện hoạt động như thế nào.

2. Chế độ bơm

Vào giờ thấp điểm, khi điện dư thừa, máy phát chuyển sang làm việc như động cơ, tiêu thụ điện từ lưới để bơm nước từ hồ dưới lên hồ trên. Nhiệm vụ chính của nhà máy tích năng là phát điện phủ đỉnh vào giờ cao điểm và bơm nước lên hồ trên vào giờ thấp điểm, góp phần làm phẳng biểu đồ phụ tải của hệ thống. baodauthau

3. Tổ máy thuận nghịch

Nhiều nhà máy tích năng dùng tổ máy thuận nghịch, trong đó cùng một thiết bị quay có thể làm việc như tua bin khi phát điện và như bơm khi bơm nước, với máy phát đồng thời đóng vai trò động cơ. Cách này giảm số lượng thiết bị so với dùng tổ bơm và tổ tua bin riêng, nhưng yêu cầu thiết kế đảm bảo hiệu suất ở cả hai chiều làm việc.

4. Hiệu suất chu trình

Quá trình bơm rồi phát có tổn thất, nên lượng điện nhận lại luôn nhỏ hơn lượng điện dùng để bơm. Giá trị tổn thất phụ thuộc thiết kế và vận hành. Nhà máy tích năng vì thế hiệu quả nhờ chênh lệch giá trị điện giữa giờ cao điểm và thấp điểm, và nhờ vai trò điều tiết hệ thống, không phải nhờ tạo ra thêm điện.

Tiêu chíThủy điện thông thườngThủy điện tích năng
Nguồn năng lượngDòng chảy tự nhiên của sôngNước bơm từ hồ dưới lên hồ trên bằng điện từ lưới
Số hồ chứaThường một hồHai hồ (hồ trên và hồ dưới)
Chế độ làm việcPhát điệnPhát điện và bơm (hai chiều)
Vai trò chínhNguồn phát điệnLưu trữ năng lượng, phủ đỉnh, điều tần
Phụ thuộc thủy vănCao, theo mùaThấp hơn, nước được luân chuyển giữa hai hồ

III. Chức năng của thủy điện tích năng trong hệ thống điện

3 chức năng chính của thuỷ điện tích năng là: phủ đỉnh và làm phẳng phụ tải; điều tần, dự phòng quay và bù công suất phản kháng; hỗ trợ năng lượng tái tạo:

1. Phủ đỉnh và làm phẳng phụ tải

Nhà máy tích năng phát công suất lớn vào giờ cao điểm và tiêu thụ điện vào giờ thấp điểm, làm cho biểu đồ phụ tải của hệ thống bớt chênh lệch giữa hai khoảng thời gian này.

2. Điều tần, dự phòng quay và bù công suất phản kháng

Dự án Bác Ái có tác dụng điều tần, chạy bù công suất phản kháng và dự phòng quay cho hệ thống. Tổ máy thủy điện khởi động và thay đổi công suất nhanh, nên phù hợp để giữ ổn định tần số khi tải hoặc nguồn điện biến động. baomoi

3. Hỗ trợ năng lượng tái tạo

Điện gió và điện mặt trời biến động theo thời tiết. Nhà máy tích năng có thể hấp thụ điện dư khi nguồn tái tạo phát nhiều và bù công suất khi nguồn này giảm.

Thuỷ điện tích năng Bác Ái
Thuỷ điện tích năng Bác Ái.

IV. Thủy điện tích năng Bác Ái tại Việt Nam

Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái là dự án thủy điện tích năng đầu tiên và có quy mô lớn tại Việt Nam, do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư. Dưới đây là chi tiết về dự án thuỷ điện này:

1. Quy mô và vị trí

Dự án thủy điện tích năng Bác Ái có công suất 1.200 MW, gồm 4 tổ máy, mỗi tổ máy 300 MW. Công trình xây dựng tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa, do EVN làm chủ đầu tư. Dự án dùng hồ Sông Cái thuộc hệ thống thủy lợi Tân Mỹ làm hồ dưới, hồ trên có dung tích hữu ích khoảng 9 triệu m³. Tổng mức đầu tư của dự án là 21.101 tỷ đồng. EVN ký kết gói thầu cung cấp thiết bị cơ điện cho Dự án Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái +3

2. Tiến độ và thiết bị

Theo kế hoạch, tổ máy 1 phát điện vào tháng 12/2029, các tổ máy 2, 3, 4 lần lượt phát điện vào tháng 4, 8 và 12/2030, dự kiến hoàn thành toàn bộ vào tháng 5/2031. Gói thầu cung cấp thiết bị cơ điện có giá trị hợp đồng 4.462,603 tỷ đồng, thời gian thực hiện 51 tháng. baomoitapchicongthuong

3. Các dự án tích năng khác trong quy hoạch

Theo phân tích về điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, các dự án thủy điện tích năng chuyển tiếp từ quy hoạch cũ có tổng công suất 2.400 MW, gồm Bác Ái (1.200 MW) giai đoạn 2021–2030, Đông Phù Yên (900 MW) và Đơn Dương giai đoạn 1 (300 MW) giai đoạn 2031–2035. vietstock

Dự ánCông suấtGiai đoạn theo quy hoạch
Bác Ái1.200 MW2021 – 2030
Đông Phù Yên900 MW2031 – 2035
Đơn Dương (giai đoạn 1)300 MW2031 – 2035
Thuỷ điện tích năng 2
Thuỷ điện tích năng gồm nhiều ưu điểm và thách thức

V. Ưu điểm và thách thức của thủy điện tích năng

Với các công trình thuỷ điện nói chung, từ khâu thi công cho đến vận hành đều sẽ có những ưu điểm và thách thức riêng. Còn đối với thuỷ điện tích năng, những ưu điểm và thách thức riêng có thể kể đến là:

1. Ưu điểm

  • Lưu trữ năng lượng quy mô lớn trong thời gian dài.
  • Khởi động và thay đổi công suất nhanh, hỗ trợ ổn định tần số.
  • Giúp hệ thống điện tích hợp được nhiều điện gió và điện mặt trời hơn.
  • Tuổi thọ công trình dài, dựa trên công nghệ thủy điện đã được kiểm chứng.

2. Thách thức

Dự án đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian xây dựng dài. Với Bác Ái, các thách thức được nêu gồm địa chất phức tạp, điều kiện thi công ngầm, thời tiết, mặt bằng, yêu cầu huy động thiết bị và vốn. Ngoài ra, nhà máy tiêu thụ điện để bơm nên hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào chênh lệch giá điện giữa các thời điểm và vai trò điều tiết của nhà máy trong hệ thống. baomoi

>>> Xem thêm về Aptomat công nghiệp là gì? Cấu tạo, phân loại và ứng dụng.

VI. Thiết bị nhà máy thủy điện tại TB Hydro Việt Nam

TB Hydro Việt Nam giới thiệu các nhóm thiết bị cho nhà máy thủy điện như Tua bin & Điều tốc, Máy phát & Kích từ và Hệ thống điện & Scada. Bài viết này cung cấp kiến thức nền về một loại hình nhà máy, không đề cập đến phạm vi cung cấp của công ty cho dự án thủy điện tích năng.

Qua bài viết này của TB Hydro Việt Nam, hy vọng quý khán giả và bạn đọc đã hiểu khái niệm: thuỷ điện tích năng là gì? Chức năng, nguyên lý và hiểu thêm về dự án thuỷ điện tích năng Bác Ái. TB Hydro Việt Nam là đơn vị chuyên nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, lắp đặt và bảo dưỡng thiết bị công nghiệp. Quý khách hàng cần tư vấn về giải pháp, sản phẩm, vận hành lĩnh vực thuỷ điện có thể liên hệ với TB Hydro Việt Nam để được hỗ trợ.

Để lại một bình luận